Leusden, 17 mei 2007

Aan: de Heer Jaap Dirkmaat en Ir. Egbert Jaap Mooiweer

van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap

Rijksstraatweg 174,

6573 DG Beek-Ubbergen

Mijn Heren,

Het bezoek eergisteren van Gerben de Boer en ondergetekende heeft een grote indruk gemaakt op ons beiden, een indruk die ik op een manier hier wil verwoorden die ook informatief is voor onze leden van de Plattelandsalliantie (PAN) en die ik op onze web site wil plaatsen, om ook in wijdere kring onze appreciatie van wat U gedaan hebt, te illustreren.

Het eerste contact werd gemaakt door de Heer Ger van Hout, consulent van de KNJV in Zuid-Nederland, alweer enige tijd geleden, nadat wij kennis hadden genomen van uw Deltaplan voor het Landschap, een plan dat een grote overeenkomst bleek te hebben met ons plan om in Nederland tot "Het Groene Waas" te komen voor het alledaagse boerenland www.plattelandalliantienederland.nl.

Aan de Heer van Hout had U twee exemplaren van uw recente boek "Nederland weer mooi" (2006) meegegeven voor onze secretaris Piet Croughs en ondergetekende. Een boek met als ondertitel "Op weg naar een natuurlijk en idyllisch landschap" met meer landwegen, sloten, heggen, houtwallen, bomendijken en nog veel meer. Een boek dat een logisch vervolg blijkt te zijn van "De das gered!, hoe een vereniging zichzelf overbodig maakte" (2006) van J. Dirkmaat van de Vereniging Das en Boom, dat ondergetekende inmiddels tot de laatste letter gelezen heeft.

Ik begrijp nu de overgang van de naam "Vereniging Das en Boom" naar "Vereniging Nederlands Cultuurlandschap", met de nadruk op "das" in de eerste naam en op "boom", als symbool voor landschap, in de tweede naam. Ik begrijp nu waarom uw vereniging de Prins Bernard Cultuurfondsprijs voor Natuurbehoud" heeft gekregen in het jaar 2000. In het juryrapport staat letterlijk: "Hiermee zet Das en Boom kracht bij aan een ruimteclaim van 100.000 hectare die de gezamenlijke natuurbeweging bij Minister Pronk van VROM heeft ingediend om het sterk aangetaste cultuurlandschap in Nederland op te kalefateren".

Inmiddels steunen de organisaties verenigd in het landschapsmanifest  uw Deltaplan www.nederlandscultuurlandschap.nl en de daarin neergelegde ambities. Daarmee hebt U "kamerbreed" erkenning gekregen voor de visie op de natuurontwikkeling in Nederland, de visie die u heeft opgebouwd binnen "Das en Boom", waarmee een kwart eeuw eerder werd begonnen.

Een visie die dus breed gesteund wordt.

In essentie behelst het Deltaplan voor het Landschap in uw eigen woorden de aanleg van 200.000 kilometer landschapselementen, zoals sloten, heggen, houtwallen en akkerranden, waarbij aan een kwart van deze lengte wandel-, fiets- en kanoroutes worden gekoppeld, zodat een netwerk van 50.000 kilometer aan recreatieve routes ontstaat. Waarmee het alledaagse land veel en veel toegankelijker wordt voor eenieder.

Op mij persoonlijk heeft de volgende tekst (p. 103, "De das gered!") de meeste indruk gemaakt: "De natuurreservaten, nu "geïsoleerde" tehuizen voor uitstervende planten en dieren, zouden dan weer kunnen ademen. Niet langer als eilanden, maar als hecht met elkaar verbonden bolwerken zouden ze verspreidt door het hele land liggen. De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) uit het Natuurbeleidsplan leunt zwaar op het idee van scheiding van functies. Dat wil zeggen dat natuur zich voortaan moet ontwikkelen en moet voortbestaan in grote aaneengesloten natuurgebieden, onafhankelijk van het boerenbedrijf. Dit idee doet alle dieren en planten die buiten deze natuurgebieden leven (in houtwallen, bosjes, poelen en weilanden) tekort. Het gevaar is levensgroot dat over enkele jaren de natuur buiten de EHS geen bestaansrecht meer heeft".

U hebt een visie ontwikkeld wat betreft de toekomstige natuur voor Nederland die een volwaardig tegenwicht vormt voor die van de universitair geschoolde ecologen. Kort en krachtig gezegd: Vera’s niet toegankelijk parklandschappen met grote grazers vaak "oernatuur" genoemd, tegenover Dirkmaat’s volledig toegankelijke cultuurlandschap met dassen in "boerennatuur". De EHS (Ecologische Hoofdstructuur) tegenover de CHS (Cultuurhistorische Hoofdstructuur), elkaar versterkend en met elkaar onlosmakelijke verbonden, om het verlies aan biodiversiteit voor eens en altijd om te buigen in winst.

Uw Deltaplan concept was precies datgene wat al die andere organisaties van het Landschapsmanifest niet konden aandragen als gedachtegoed. Nu het gedachtegoed aanvaard is door partijen en zelfs de Minister van LNV en zoals U tijdens onze vergadering meedeelde zelfs door de Kroonprins, nu al vele belanghebbende partijen berekeningen maken over investeringen en financiële uitkomsten, aan de hand van drie theoretische proefprojecten in De Hoekse Waard, de Meierij en de Hondsrug, lijkt het er op dat er voldoende financiering zal worden gevonden, gezonde financiering door vele partijen onder goede randvoorwaarden van de Overheid.

Voorwaar een groot compliment voor een kleine organisatie van minder dan 10.000 leden en een vaste staf van vijf medewerkers. De politiek kan er niet meer om heen, maar daarmee komt vanzelf de kopzorg. Want zoals U uit vele ervaringen met de Overheid aanhaalt in "De Das gered!" de uitvoering van Overheidsplannen en toezeggingen laten vaak te wensen over en voortdurend drammen en controleren is aan de orde van de dag. Ik memoreer uw continue zorg en koppijn, wat betreft goed onderhoud van alle aangelegde dassentunnels in Nederland.

Maar niet alleen de Overheid is "sloppy" en vaak onbetrouwbaar, ook de grote terreinbeherende organisaties (TBO’s) zijn dit meer en meer, vooral als er sprake is van geldgebrek, of laten we zeggen verkeerde prioriteiten ten opzichte van de natuur. Niet voor niks heeft U de Stichting "Landschapswacht" opgericht om het onderhoud van de kroonjuwelen der natuur wat betreft het in stand houden en beheren van kleine landschapselementen ten behoeve van flora en fauna in de natuurreservaten te controleren.

En uw mededeling ter vergadering was, zoals al op uw website gememoreerd, dat binnenkort het enorme gebrek aan onderhoud zal worden geopenbaard na jarenlange bezoeken en activiteiten in vrijwel alle natuurgebieden van Nederland van uw organisatie. Het onderhoud van de EHS is beneden alle maat en pas als het herstel daarvan is ingezet kan een begin gemaakt worden met nieuwe plannen voor de natuur.

De PAN is voorts van opvatting dat het zorgvuldig gebruiken en intensief beleven van het buitengebied leidt tot waarachtige betrokkenheid. Hét startpunt én fundament voor bescherming. Medegebruik van de gehele groene en blauwe ruimte behoort te worden gerealiseerd op een wijze waardoor een toegevoegde waarde voor de natuur zelf ontstaat. Dit zonder dat de historische rechten van de traditionele gebruikers worden beknot.
Het dus opnieuw aanleggen en onderhouden van heggen, houtwallen, graften etc en daarmee het landschap aantrekkelijk maken voor boer en buitenlui is hiervoor een belangrijke stap in de goede richting.

Tijdens onze discussie vroegen wij U welke indruk U tot nu toe had over onze organisatie. Er werd opgemerkt dat U zich volledig kunt verenigen met ons gedachtegoed en dat we het "over niks niet eens zijn". Onze website is door U gelezen en er werd opgemerkt dat er een goed gedachtegoed en een enorme publicatiedrift van uitging.

Wij hebben U meegedeeld dat we ons met de PAN graag willen aansluiten bij de activiteiten van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap en dat ook wij het Landschapsmanifest kunnen onderschrijven. Wij hebben inmiddels ruggespraak gepleegd met de KNJV, de NOJG en De Sportvisserij Nederland, waar wij goede contacten mee hebben en ook die instanties zijn zeer geïnteresseerd om "mee te doen".

Een en ander betekent niet dat wij geen kritische opmerkingen willen plaatsen bij de doelstellingen van het Landschapsmanifest en het Deltaplan voor het Landschap, die ook al in eerdere correspondentie met U naar voren is gebracht, waarvoor wij opnieuw verwijzen naar de website. In het bijzonder het belang van de traditionele gebruikers van het landschap komt onzes inziens niet goed uit de verf in het Deltaplan.

In dit verband ga ik terug naar uw boek "De das gered!" met een citaat dat voor ons van wezenlijk belang is. Het luidt als volgt: "Ook jacht is een vorm van recreatie. Maar als die gericht is op een wildstand met en zo groot mogelijke soortenrijkdom en met en gezonde kringloop en bovendien voorrang geeft aan landschapsherstel, kan de jacht voor de natuur per saldo winst betekenen". Dat was een geweldige opsteker na al die kritiek – eerder in het boek - op jagers en jachtopzichters in vroeger tijden, die de das als schadelijk voor de wildstand beschouwden en ze vaak te vuur en te zwaard bevochten en welwillend stonden tegenover de "dassenverdelging", ooit een volkssport op zich met eigen werktuigen, voornamelijk in Zuid-Limburg.

De PAN komt op voor de rechten van de traditionele gebruikers van de natuur, de eierzoekers, de sportvissers en de jagers en met uitzondering van het goed georganiseerd leger van twee miljoen hengelaars, zijn de beide andere groepen de "zwaksten" in de natuur en liggen ze de laatste decennia onder vuur, waarbij voorbij gegaan wordt aan de "goeden" en de activiteiten van de "kwaden" breed worden uitgemeten als ware het de grootste misdrijven.

Mede hierdoor heeft de PAN als doel, net als de Countryside Alliance in Engeland en het Platform Buitengebied in Vlaanderen, een brede volksbeweging te worden met afgeleide leden van clubs zoals onder anderen die der jagers, vissers, eierzoekers, kooikers en valkeniers, ruiters en boerenorganisaties. In Friesland functioneert de FPA inmiddels al prima sinds 2002, hoewel in het bijzonder het ljipaaisykjen nog steeds ten onrechte onder vuur ligt.

In Vlaanderen zijn er 650.000 leden van dertien clubs (tien procent van de Vlamingen), in Friesland 65.000 leden van tien clubs (tien procent van de Friezen). De PAN als overkoepelende stichting boven de provinciale clubs is in 2007 opgericht, met daarnaast de Limburgse Plattelandsalliantie (LPA) en daarnaast actieve oprichters in Overijssel, Noord-Holland, Utrecht en Flevoland, streeft naar een aanhang van tien procent der Nederlanders.

U vraagt om "landschapsherstel" als voorrangsregel voor de jager en U weet dat de "Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied" (SBNL), een club ongeveer even oud als Das en Boom, opgericht door de jager Hendrik-Jan van Beuningen, precies dat herstel van het landschap hoog in het vaandel heeft tot de dag van vandaag. En dat SBNL samen met de KNJV nog onlangs zeer goed werk hebben verricht in hun programma "Groene Aderen", in feite een voorloper van uw Deltaplan. Uw idee was al in de kern aanwezig, wat niks afdoet aan het feit dat U het op de politieke agenda heeft gekregen. De PAN onderhoudt nauwe contacten met SBNL.

U vraagt ook aan de jager om zorg te dragen voor een grotere biodiversiteit en U weet inmiddels dat die er is, zoals onder andere verwoord in enkele van onze essays op de website zoals "Patrijs als Dodo" en andere stukken www.plattelandalliantienederland.nl . Waarbij opgemerkt wordt dat de verschrikkelijke onbalans die is ontstaan tussen roofdieren en prooidieren van wezenlijk belang is om aan te werken, in het bijzonder wat betreft vossen en kraaiachtigen, maar ook wat betreft de aalscholver, de blauwe reiger en wellicht zelfs de buizerd. Mede gezien de door uw verrijkte "plattelandswetenschap"wat betreft de das, is er ons inziens geen enkele gevaar wat dit betreft van de das, ook al wordt die in Duitsland nog steeds bestreden met het geweer. Een vraag hier is of de wasbeer en de wasbeerhond (exoten) een reëel nieuw roofdiergevaar is voor de wildstand en de daarmee samenhangende biodiversiteit. Berichten uit Noordrijnland Westfalen zijn niet erg bemoedigend in deze.

Het ware te hopen dat de nieuwe buitengewoon hoogleraar Faunabeheer Dr. Ronald Ydenberg, van de Simon Frazer Universiteit in Alberta, Canada, binnen de leerstoelgroep van Prof. Dr. Herbert Prins aan de Universiteit van Wageningen, wat deze problematiek betreft gedegen onderzoek gaat doen, onderzoek die zal leiden tot pragmatische maatregelen die politiek breed gedragen worden.

Het ware te hopen dat contacten met "ecologisch" Wageningen en de TBO’s worden aangehaald, al is het alleen maar ter voorzorg van te veel "negatieve" invloed - vanuit ons oogpunt - op de realisatie van het Deltaplan voor het Landschap. Het ware te hopen dat politiek Nederland het Plan niet voor eigen doeleinden en gewin zal modificeren als puntje bij paaltje komt en er in uw eigen woorden een "monster" uit de doos der landschapsarchitecten en pseudonatuurfilosofen komt.

Het is te hopen dat vanaf nu de verdere ontwikkeling van de EHS "gesynchroniseerd" wordt met de nieuwe ontwikkeling van de CHS, voornamelijk ook in financieel opzicht, met de nadruk op de laatste, omdat die "in de tijd" te laat gekomen is.

Rest mij nog eens terug te komen op ons concept "Het Groene Waas" waarbij we hebben gesuggereerd dat drie procent van het alledaagse land, te weten 60.000 hectare van de ca. twee miljoen boerenland nog aanwezig, omgetoverd wordt tot "natuurlijke" landschapselementen en dat daarvoor langdurige beheerscontracten worden afgesloten met de boeren, waarbij we middels berekeningen uit Midden-Limburg komen tot een vergoeding voor de boer van 3000 euro per hectare per jaar. Een bedrag dat ook in uw berekeningen voorkomt.

Ons plan verschilt in die zin van het uwe, dat wij niet zozeer aan lintvorming van natuurelementen hebben gedacht, dan wel aan natuureilandjes, "stepping stones", voldoende voor vele diersoorten om zich te verspreiden, onder andere in de visie van wijlen Prof. Dr. Victor Westhoff, bij wie ondergetekende als student korte tijd gewerkt heeft.

De 100.00 hectaren van Pronk voor het Landschapsmanifest – ingericht volgens het Deltaplan - gekoppeld aan de 60.000 hectaren ingericht volgens "Het Groene Waas" – zijn complementair aan elkaar. Samen betekenen ze meer voor de natuur dan de optelsom 100.000 plus 60.000. Ons voorstel is dan ook om deze overweging mee te nemen als de plannen op de tekenborden worden uitgewerkt door onze landschapsarchitecten en planologen, ook nu al voor de proefgebieden De Hoekse Waard, de Meierij en Texel, de drie gebieden die U noemde ter vergadering.

Dr. Jo Hilgers (bioloog-in-ruste), Voorzitter PAN

Cc